freim_logo
Қазақша нұсқа
Орысша нұсқа
Басып шығару   Google+   Google+

icon Қала Әкiмі
Әкімінің блогы
Қала әкіміне сұрақ
icon Қаланың әкiмдiгi
icon Бөлiмдерi
icon Мемлекеттік қызметтер
icon Нормативтiк құқықтық актiлер
icon Жұмыс кестесі
icon Бос орындар
icon Қабылдау бөлмесi
icon Әдеп жөніндегі уәкіл



icon Мәслихат
icon Прокуратурасы
icon Жер заңды негізінде
Мемлекеттiк қызметтердiң имиджi



icon Мемлекеттік сатып алу
icon Жер телiмдердiң кадастрлық құны
icon Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бөлімі
icon 2017 Жария ету



icon Сайлау 2017
icon vopros_akimu
маслихат

opros

 

       Праздники Казахстана

Аудармашы-сөздiк Сөздi қазақша немесе орысша тiлде енгiзiңiз, 3 нұсқаға дейiн аударма аласыз.

ә:2, i:3, ң:4, ғ:5, ү:8,
ұ:9, қ:0, ө:-, һ:+




Негiзгi
 > Әкiмдiк  > Бөлiмдер  > Тiлдердi дамыту бөлiмi
Бүгiн:

Қапшағай қаласының мәдениет және тiлдердi дамыту бөлiмi


 

Бөлім басшысы

Шәйкенова Бибигуль Кенжехановна

 

     «Қапшағай қаласының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі» мемлекеттік мекесесінің басшысы   1967 жылы 26 тамызда Алматы облысы, Гвардийский ауданы, Холмогоровка ауылында дүниеге келген.

1986 жылы Алматы облысы, Талғар ауданы, Шеңгелді ауылындағы мектепті бітірді.

2005 жылы Алматы облысы Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педогогикалық Университетінің құқықтану мамандығы бойынша бітіріп шықты.

Еңбек жолын Қапшағай қалалық филиалы Аламаты облысының жылжымайтын мүлік орталығының директорының орынбасары болып бастады. 2012 жылғы ақпан айынан бастап «Қапшағай қаласының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі» мемлекеттік мекемесінің басшысы болып тағайындалды.


       2016 жылғы табыстары туралы
Кірістер (оның ішінде жалақы) – 2781188 тг
Ұсталған салық сомасы – 222874 тг
Жылжымайтын мүлік: жоқ
Автокөлік: жоқ


Деректемелер

"Қапшағай қаласының мәдениет және тiлдердi дамыту бөлiмi"

Мекен-жайы: Алматы облысы, 040800: Қапшағай қаласы , Жамбыл көшесi ,13

Телефондары: 8-(7272)4-36-11

Электрондық мекен-жай: lang@kapshagay.gov.kz

Демалыс Жұмыс уақыты Үзіліс уақыты Демалыс
Дүйсенбі - Жұмa 9.00-18.30

с 13.00 до 14.30

Сенбі - Жексенбі


Аты-жөні

лауазымы

Жұмыс орны

телефон

Бибігүл Шәйкенова

Бөлім басшысы

Жамбыл көшесі, 13 314 кабинет

4-36-11

Самал Смагулова

Бас маман м.а.

Жамбыл көшесі, 13 313 кабинет

4-15-60

 


Қапшағай қаласы әкімінің қалалық мәдениет үйі

директорының м.а. – Дюсембеков Медет Қайратұлы
Телефон: 8-72-772-4-25-39
Мекен-жайы: Қапшағай қаласы, Жамбыл көшесі 13/1

 

Қапшағай қаласы әкімінің қалалық кітапханасы

директорының м.а. – Жолымбетова Даража Нұрланқызы
Телефон: 8-72-772-7-91-95, 8-72-772-5-04-92
Мекен-жайы: Қапшағай қаласы, 1 шағын ауданы

 

«Алматы облысының «Тіл» оқу әдістемелік орталығы» мемлекеттік
коммуналдық қазыналық кәсіпорыны Қапшағай қалалық филиалының
директоры- Әкімжанова Күлзира Сейітбекқызы

Телефон: 8-72-772-7-91-68, факс: 8-72-772-7-92-36
Мекен-жайы: Қапшағай қаласы, 1 шағын ауданы

 

 

Шеңгелді ауылдық мәдениет үйінің директоры-

Шыныбаева Анаркүл Серікқызы

Телефон: 8-72-772-7-11-30

Мекен-жайы Шеңгелді ауылы, Бақтыбай ақын көшесі №7

 

 

Бөлімнің қызметін анықтайтын заңдар тізімі

  • Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995ж,30 тамыз)

  • Қазақстан Республикасының «Тіл туралы» Заңы (2006ж)

 


ЕРЕЖЕСІ


«Қапшағай қаласының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі»
мемлекеттік мекемесінің
ЕРЕЖЕСІ >>>
Мақсаттары және Қызметтері

Мақсаттары

Қызметтері

1.Халықтың мәдени қызметтерді пайдалану үшін

мәдениет және тілдерді дамыту саласының конституциялық құқығын қамтамасыз ету;

аймақтың мәдениет және тілдерді дамыту саласында мемлекеттік саясатын жүзеге асырудың негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар әзірлейді;

2. Аудан аумағындағы мәдениет және тілдерді дамыту саласының біртұтас мемлекеттік саясатын әзірлеп, жүзеге асыру, тұрғындарға мәдени қызмет көрсетуді жетілдіру;

аймақтың мәдениет және тілдерді дамыту саласындағы облыстық мақсатты бағдарламаларды әзірлеуге және жүзеге асыруға қатысады;

3. Аймақтағы мәдени ошақтарды дамытуды қамтамасыз ету;

әдениет және тілдерді дамыту саласындағы әлеуметтік процестерді және олардың ауданының әлеуметтік – экономикалық жағдайының дамуына ықпалын таңдап, болжам жасайды;

4. Мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейту;

мәдениет және тілдерді дамыту саласындағы мемлекеттік мекемелердің, мемлекеттік кәсіпорындарының, қоғамдық бірлестіктердің бағдарламаларына ұйымдастырушылық қолдау көрсетеді;

5. Өзге ұлт өкілдерінің мемлекеттік тілді меңгеруіне жағдай жасау;

бөлім аймақтың мәдениет мекемелерінің мәдени-ағарту, кітапхана кадрларымен қамтамасыз етілуін зерделейді;

6. Аймақ тұрғындарының кітапханалық, ақпараттық қамтамасыз етілуін одан әрі жетілдіру, кітапханалардың жинақтап ұсынатын ақпарат пен мәдени құндылықтарына баршаның қол жеткізуіне жағдай жасау;

түрлі ведомстволар ұйымдастыратын мәдениет және тілдерді дамытуға арналған шараларды өткізудің аймақтық жоспарларын үйлестіріп, мәдениет және тілдерді дамыту бағытындағы біртұтас күнтүзбелік жоспарларды бекітеді;

 

 

 

7. Аймақтың тарихи және мәдени ескерткіштерін, мұражайлық, соның ішінде жазбаша және мұражайлық кешенін қорғау, сақтау және пайдалану, оларды қалпына келтіру және бұзылудан сақтау ісіндегі жалпы мемлекеттік саясат бағдарламаларын әзірлеу және оларды қалыптастыру мен жүзеге асыруға қатысу;

қаланың есте қаларлық жерлері бойынша туристік саяхаттың бағдарламасы мен маршруттарын әзірлеу жұмыстарына қатысады;

8. Мәдениет және тілдерді дамыту саласында кадр саясатын жүргізу, нарықтық қатынастар жағдайында қызметті ұйымдастыру, басқару, кітапхана, мұражай, мәдени-ағарту қызметкерлерін дайындауды, біліктілігін арттыруды ұйымдастыру;

 

 

 

 

 

 

 

аймақтағы мәдени-көпшілік шаралардың, өткізілуіне бақылауды жүзеге асырады және ұлттық дәстүрді, әдет-ғұрыпты тілдерді насихаттайтын мәдени көпшілік шараларды ұйымдастырады;

 

 

9. Мәдениет мекемелерінің жұртшылықпен, теледидармен, бұқаралық ақпарат құралдарымен, мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару басқарамаларымен бірлескен қызметтің саласын кеңейту.

*

Жасалған жұмыстар туралы ақпарат


Сыбайлас жемқорлыққа қарсы «Адал жол- честный путь» марафоны

  Адамзатқа ертеден таныс сыбайлас жемқорлық – заманмен бірге өсіп-өркендеп, небір тегеурінді қарсылықтарға төтеп беріп, қайда мол қаражат, пайда болса, сол жерге тамыр жайып, бүгінге дейін жойылмай отырған қауіпті кеселдің бірі. Басқа дамушы елдер сияқты, біздің жас мемлекетімізді де жегі құрттай бұл кесел айналып өткен жоқ...

 


Коворкинг орталығын ашу

  4 шілде күні еліміздің бас ордасы – Астана қаласының 20 жылдығына орай Қапшағай қалалық кітапханасында «Нұр Отан» партиясы Қапшағай қалалық филиалы мен қалалық кітапхананың ұйымдастыруымен коворкинг орталығы ашылды.Коворкинг орталығы - «Нұр Отан» партиясының игі жобаларының бірі.Мұнда жастар түрлі форматтағы...

 


«Ұлы даланың ұлы қолбасшысы» атты тарихи кітап көрмесі

  Тамызы айының 2 - ші жүлдызында Шеңгелді ауылындағы №1 кітапхана-филиалының ұжымы мемлекет қайраткері, қолбасшы және дипломат Абылай Уәлибақыұлының туғанына 305 жыл (Ресей деректерінде 1713-23.05.1781) толуына орай «Ұлы даланың ұлы қолбасшысы» атты тарихи кітап көрмесін ұйымдастырып, көрмеге Абылай хан...

 


«Тіл тазалығын сақтайық!» акциясы

  «Қапшағай қаласының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі»ММ 2018 жылдың сәуір-маусым аралығында қала көлемінде «Тіл тазалығын сақтайық!» акциясының жүргізіліп жатқанын хабарлайды. Акцияның негізгі мақсаты: Қапшағай қаласы бойынша халыққа қызмет көрсету нысандары мен қоғамдық көліктердегі ...

 


«Бір ел – бір кітап»

  Мамыр айының 17 жұлдызында «Бір ел – бір кітап» акциясының таңдауының бірі Б.Момышұлының шығармалары мен «Ұшқан ұя» романын насихаттау мақсатында Шеңгелді ауылдық кітапхана ұжымы «Шынайы талант иесінің шығармалары» атты нон стоп ұйымдастырды...

 


«Әнім саған Астана»

   Мамыр айының 18 жұлдызында Шеңгелді ауылдық мәдениет үйінің ұйымдастыруымен Елордамыз Астананың 20 жылдығына байланысты«Әнім саған Астана» атты байқауы өтті. Мерекелік байқаудың басын 54179 әскери бөлімінің қызметкері Итемгенова Толқынайдың «Елімнің жүрегі» атты әнімен ашылды. Байқауда әділ төрелік еткен “Қапшағай қаласының...

 


«Өлкеміздің танымал жерлестері»

   16 мамыр күні Қапшағай қаласының қалалық кітапханасы Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» мақаласында жастардың үлгі алуына, заманауи Қазақстанның келбетін танытуға мүмкіндік беретін «100 жаңа есім» жобасы аясында «Өлкеміздің танымал жерлестері» атты өлкетану сағатын өткізді...

 


«Қазақтың келіндері-ай»

   Сәуір айының 12-сі Шеңгелді ауылдық Мәдениет үйінің кіші залында ауыл-аймақ, мекемелер арасында «Қазақтың келіндері-ай» атты сайыс ұйымдастырылды. Сайыстың шарттары мен ережесі алдын-ала мекемелерге таратылды.Соның ішінде, атап айтар болсақ, №6 Қадырғали Жалайыр атындағы орта мектептің қазақ тіл әдебиет пәнінің...

 


«Тазша бала» қалалық байқауы

«Қапшағай қаласының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі»ММ Елбасы Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында Қапшағай қаласы мектеп оқушыларының арасында “Тазша бала” байқауы ұйымдастырылды. Жас өрендер қырық өтірік айтудан, тапқырлық пен шешендік өнерін көрсетуден сайысқа түсті...

 


«Текті сөздің төресі-терме»

   Алматы облысының тілдер дамыту жөніндегі басқармасының қолдауымен 2017 жылдың 22-ші тамызында Талдықорған қаласында орналасқан, Тіл сарайында «Текті сөздің төресі-терме» облыстық жыршы-термешілер байқауы өтті. Сайысқа Алматы облысы бойынша барлық аудандардан 16 үміткер қатысты...

 


«Кітаппен өткен жаз қызық» кітапханаға саяхат

Сиқырлы кітап әлеміне қуана енген балаларға кітапхана қызметкерлері кітап – сарқылмас қазына екенін, білімнің кітап арқылы берілетіні, және кітаптың адам өміріндегі маңызы туралы мағұлматтар беріліп, кітап сөрелеріндегі қызықты ертегілер, энциклопедиялар, танымдық кітаптармен таныстырып өтті, ..

 


Қапшағай қаласындағы спорт кешенің ашулы

2017 жылғы 28 шілде күні Қапшағай қаласында алғашқы спорт кешенінің ашылу салтанаты түрде өтті. Спорт – мемлекеттің мәртебесін, ұлттың намысын айқындайтын көрсеткіш. Осы орайда, халықаралық аренада Қазақстан спортының беделі жыл санап көтеріле түскенін аңғара аламыз ..

 


«Әлемді таң қалдырған Астана»медиа-әңгіме сағаты

Астана күні – еліміздегі жарқын да жасампаз мерекелердің бірі. Мерейлі мерекеге орай Қапшағай қаласының қалалық кітапханасында «Әлемді таң қалдырған Астана» медиа-әңгіме сағаты өткізіліп, қаламыздың «Малыш» балабақшасының «Қарлығаш», «Бүркіт» ересек топтарының бүлдіршіндері, тәрбиешісі Г.Шанбаева, педагог-психолог ..

 


Қазақстан халықтарының бірлігі күні

   «Бірлік болмай тірлік болмас» деген атам қазақ. Берекені көздеген ел мерекелі тірлік жасаудан жалықпаған. Қазақстан халықтарының бірлігі күніне орай қалалық ...

 


"Мемлекеттік рәміздер-елдігіміздің нышаны" атты мерекелік концерт

  Осыдан 25 жыл бұрын Президент Қазақстанның Туы, Елтаңбасы және Әнұранының заңнамалық мәртебесін белгілейтін тұңғыш заңға қол қойды. Жас ұрпаққа патриоттық тәрбие беруде мемлекеттік рәміздердің алатын орны ерекше. Осыған орай 4 маусым күні ҚР

 


«Жолда қабылдау" акциясы

   ҚР Президенті Н.Назарбаевтың "Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәскеге қабілеттілік" атты 2017 жылғы жолдауы және "Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру" мақаласын насихаттау, түсіндіру жұмыстарын жүргізу үшін және жол қозғалысы қауіпсіздік ережесін

 


Мемлекеттік рәміздер - ел беделі

   Биыл Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздеріне 25 жыл толуына орай, Шеңгелді ауыл кітапханасының ұйымдастыруымен, маусым айының 2 жұлдызында «Рәміздер ел беделі» атты тақырыбында патриоттық сағат болып өтті. Шараны кітапхана меңгерушісі А.Раисова алғы сөз сөйлеп, шара қонақтарын мерекемен құттықтады

 


Алаш деп ұран салған ақын

   «Бір ел – бір кітап» акция аясындабиылғы жылыөмірі мен тағдыры өлеңінде өрілген ағартушы, қазақтың аса көрнекті демократ–ақыны С.Торайғыровтыңшығармалары жыл кітабы болып таңдалды. Осыған орай шара аясында қалалық кітапхананың ұйымдастыруымен қалалық саябақта «Алаш деп ұран салған ақын» атты флешмоб болып өттік

 


Кітапхананың экологиялық ағартушылық жұмысы

   Оқырмандар арасында экологиялық ағарту жұмысын жүргізу – қалалық кітапхана қызметінің негізгі бағыттарының бірі. Кітапхананың кітап қорында экология тақырыбындағы материалдар мен оны оқырмандарға ұсынудың жұмыс тәжірибесі жинақталған. Қала тұрғындарына экологиялық ағартушылық жұмыс жүргізуде жұмыстың көптеген түрлері қолданылады: дәстүрлі кітап көрмелерінен бастап байқау, ойын шараларына дейін

 


Әйел – тіршіліктің қайнар бұлағы

   Барлығымыз асыға күткен көктемнің алғашқы күндерімен бірге 8 наурыз Халықаралық әйелдер күні де келіп жетті. Бұл – бір қолымен бесікті, екінші қолымен әлемді тербеткен аналар мен нәзік жанды қыздар қауымының төл мерекесі. Айтулы мерекеге орай, ағымдағы жылдың 3 наурыз күні қалалық кітапхана ұжымының ұйымдастыруымен «Әйел-тіршіліктің қайнар бұлағы» атты іскер әйел портреті

 


Ауған соғысына биыл 28 жыл толды!

   Қапшағай қаласының Мәдениет үйінде Ауған соғысына қатысқан жауынгерлерді еске алу кеші аталып өтілді. Биылғы жыл Кеңес әскерлерінің Ауған жерінен шығарылғанына 28 жыл толып отыр. Бұл шараны Ауған соғысы ардагерлерінің кеңесі мен мәдениет үйі ұжымы бірігіп ұйымдастырды. Кеш барысында Ауған соғысы жайлы шағын деректі фильм көрсетіліп, ардагерлер турасында толық мәліметтер берілді

 


Қара өлеңнің Хантәңірі - Мұқағали Мақатаев өлеңдеріне жазылған әндер байқауы


   Асқар тауы қазақтың, Мұқағали өлеңдерін сүйіп оқымайтын қазақ жоқ. Соншама әсерлі жырларымен халықтың жүрегін жаулап алған. Ақынның қалам тартпаған тақырыбы қалмаған. Ана мұңын, әже зарын, жетім-жесір қайғысын

 

 


Жаңалықтар мұрағаты >>>

 

ж.


Қ Р Президентiнiң Жолдаулары


Қ Р Президентiнiң Жолдаулары
ҚР Рәмiздерi
Азаматтық бюджет
Қалалық қызметтер
icon Бұқаралық ақпараттар құралдары үшiн ақпарат
Қаланың кәсiпорындары

 

akorda

Astana20

Astana20



obyav

Қапшағай тұрғындарының назырына

Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің ағымдағы жылдың 2 қыркүйектегі №1-5-2-55/3382-и және Алматы облысы ІІД ЖПҚ №30-3-45/1908-И нұсқауын орындау үшін Қапшағай аумағында халық арасында Жергілікті полиция қызметінің және жалпы ішкі істер органдарының имиджі мен беделін арттыру, азаматтармен сенімді тығыз қарым-қатынас орнату, сондай-ақ қызмет көрсететін әкімшілік учаскелерде экстремизм және терроризм көріністерінің алдын алу, анықтау және жолын кесу, құқық бұзушылықтың алдын алу мақсатында, 2018 жылдың 05 қыркүйектен 05 желтоқсан аралықта Қапшағай аумағында «Учаске» республикалық жедел-профилактикалық іс-шарасы өткізіледі.

/ 05.09.2018/

obyav

Құрметті ата-аналар!

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің «Қаржы орталығы» акционерлік қоғамы Мемлекет басшысының 5-ші бастамасының үшіншісін орындау аясында студенттік жастардың тұру шарттарын жақсарту мен мемлекеттік білім беруді жинақтау жүйесін жүзеге асыру үшін, келесідей мемлекет өз азаматтарың...

/ 04.09.2018/

obyav

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Алматы облысы бойынша департаменті Қапшағай қаласының аумағында қызмет тәртібін нығайту, сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға және қызметтік әдеп нормаларын бұзушылықтардың профилактикасына бағытталған кездесу өткізуді жоспарлап отыр.
7 тамыз күні сағат 13:00-де Қапшағай қаласының әкімі аппаратының ғимаратында Департамент басшысының орынбасары – Әдеп жөніндегі кеңес хатшылығының меңгерушісі Бейсеқұлова Ляззат Мұқатайқызы азаматтарды қабылдау өткізеді.

/ 06.08.2018/

obyav

Қапшағай қалалық мәслихатының халықты әлеуметтік қорғау, еңбек, білім, денсаулық сақтау, мәдениет, тіл, спорт және ұлтаралық қатынастар жөніндегі тұрақты комиссиясының Қапшағай қаласының құрамдас бөліктеріне атау беру және қайта атау бойынша көпшілік тыңдауының...

/ 19.06.2018/

obyav

Қапшағай қалалық мәслихатының халықты әлеуметтік қорғау, еңбек, білім, денсаулық сақтау, мәдениет, тіл, спорт және ұлтаралық қатынастар жөніндегі тұрақты комиссиясы 2018 жылғы 14 маусымда сағат 17.00-де, Қапшағай қаласы, Жамбыл көшесі, №13 мекенжайында орналасқан қалалық әкімдіктің кіші залында келесі сұрақтар бойынша көпшілік тыңдау өткізеді:
1. "Восточный", "Қарлығаш", "Гүлдер", "Арна", 8 және 10 шағынаудандарының көшелеріне атау беру;
2. "Проспект Мира" көшесіне қайта атау беру. Осыған орай, қала тұрғындарын аталған көпшілік тыңдау жұмысына белсенді түрде қатысуларын сұраймыз. ...

/ 04.06.2018/

obyav

Өзін-өзі жұмыспен қамтушыларды ел экономикасына тарту жолдары Өзін-өзі жұмыспен қамтушылардың мәселесі бүгін пайда болған жоқ.Ол талай жылдан бері көтеріліп келеді. Бірақ, Елбасының сынынан кейін бұл мәселе бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен талқыланды ...

/ 20.04.2018/

obyav

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2014 жылғы 18 желтоқсандағы № 150 бұйрығымен бекітілген Тұтынушыларға және өзге де мүдделі тұлғаларға реттеліп көрсетілген қызметтерді ( тауарларды, жұмыстарды ) ұсыну жөніндегі табиғи монополия субъектісінің қызметі туралы жыл сайынғы есепті өткізу қағидасына сәйкес тұтынушыларға және өзге де мүдделі тұлғаларға, суық суды тарату және кәріз жүйелерін тазалау қызметі жайлы жыл сайынғы есебі туралы тыңдаулар 2018 жылдың 27 сәуір күні сағат 10:00 де Қапшағай қаласы, Қойшыманов көшесі, 4 мекен жайында өткізілетінін хабарлаймыз.

/ 20.04.2018/

obyav

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі «Болашақ» Қауымдастығымен бірге «StartupBolashak 3 сезон: Менің арманым байқауының шындық-шоу форматында ашылуы туралы хабарлайды ...

/ 13.04.2018/

obyav

Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар - олар кімдер? «Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдар» ұғымының ресми түсіндірмесі төмендегідей: - Табыс табу үшін тауар өндіру мен қызмет көрсету саласында жұмыс жасайтын жеке тұлғалар, өндірістік кооператив мүшелері, отбасылық кәсіпорындардың ақысы төленбейтін жұмысшылары және жалдамалы жұмыскерлердің еңбегін пайдаланатын жұмыс берушілер...

/ 28.03.2018/

 

Барлық хабарландырулар>>

Қапшағай қаласының әкiмшiлiгi, 040800
Барлық құқықтар қорғалған © 2007-2018


Сайтты кұру және қолдау -
Ақпаратты пайдаланған кезде сайтқа сiлтеме жасау мiндеттi тұрде